Khi các tuyến đường vận chuyển dầu mỏ bị gián đoạn: Cuộc khủng hoảng eo biển Hormuz đang làm thay đổi thị trường toàn cầu như thế nào

Eo biển Hormuz đã trở thành một trong những tuyến đường được theo dõi sát sao nhất trên thị trường toàn cầu hiện nay, vì khoảng một phần năm lượng dầu mỏ và khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu đang được vận chuyển qua tuyến hành lang hẹp này. Vì thế, những thay đổi dù là rất nhỏ liên quan đến tình hình quanh tuyến đường này cũng đủ để tác động đến giá dầu và gây ra những ảnh hưởng rộng hơn trên thị trường toàn cầu.

Tình hình hiện tại rất khác so với các cú sốc dầu mỏ trước đây – chẳng hạn như lệnh cấm vận dầu mỏ năm 1973 hoặc cú sốc giá năng lượng nhảy vọt vào năm 2022 trong thời kỳ gián đoạn nguồn cung toàn cầu. Lý do là vì nguyên nhân gây ra gián đoạn không giống nhau, đồng thời cách thị trường phản ứng với việc gián đoạn cũng không giống. Trong quá khứ, các cú sốc thường do gián đoạn nguồn cung đột ngột gây ra, sau đó đều dần được khắc phục, nên giá cả dần ổn định lại theo thời gian.

Nhưng ngày nay, phản ứng của thị trường trở nên khó dự đoán hơn và kéo dài hơn. Chúng ta vẫn không thể biết chắc liệu năng lượng có thể tiếp tục lưu thông suôn sẻ qua các tuyến đường quan trọng như eo biển Hormuz hay không; điều đó khiến giá dầu phản ứng nhanh hơn và biến động lâu hơn. Kết quả là, các biến động thị trường ít bị chi phối bởi dữ liệu truyền thống như lãi suất, mà chủ yếu bị chi phối bởi các rủi ro địa chính trị làm gián đoạn chuỗi cung ứng và vận chuyển.

Các tuyến đường vận chuyển chính trong thương mại năng lượng toàn cầu

Nguồn: Cơ quan Thông tin Năng lượng Hoa Kỳ (EIA), các điểm nghẽn vận chuyển dầu mỏ thế giới (dữ liệu nửa đầu năm 2025 và năm 2026). Đơn vị: triệu thùng mỗi ngày (mb/d).

Để hiểu rõ bản chất của những phản ứng này, đầu tiên chúng ta cần xem xét cách thức vận chuyển năng lượng trên toàn cầu, như đã nêu ở bản đồ bên trên. Phần lớn hoạt động thương mại dầu mỏ của thế giới chỉ đi qua một số ít các tuyến đường vận chuyển hẹp – được gọi là các điểm nghẽn. Những tuyến đường này tồn tại đến ngày nay vì có rất ít lựa chọn thay thế khả thi để vận chuyển khối lượng lớn năng lượng giữa các khu vực trên thế giới, kết nối những nhà sản xuất Trung Đông với các quốc gia nhập khẩu dầu trên toàn cầu.

Trong số các tuyến đường vận chuyển này, eo biển Hormuz và eo biển Malacca là hai trong số những hành lang năng lượng toàn cầu quan trọng nhất. Không chỉ là tuyến đường vận chuyển thông thường, chúng đóng vai trò là hai nút thắt quan trọng trong thương mại năng lượng toàn cầu. Eo biển Malacca là cửa ngõ chính dẫn đến thị trường châu Á. Vì thế, những thay đổi dù là rất nhỏ về rủi ro dọc theo một trong hai tuyến đường này cũng có thể ảnh hưởng nhanh chóng lên chi phí vận chuyển và giá năng lượng.

Một khi các tuyến đường này chịu áp lực, hoạt động thương mại có thể không dừng lại nhưng tốn kém hơn và kém hiệu quả hơn, vì:

• Phải chuyển hướng sang các tuyến đường dài hơn, làm tăng thời gian di chuyển
• Chi phí nhiên liệu và vận chuyển tăng do lưu thông vận tải biển bị hạn chế
• Rủi ro cao hơn nên chi phí bảo hiểm cao hơn
• Thời gian giao hàng khó dự đoán hơn, làm tăng tính không chắc chắn

Những biến động này tạo ra lạm phát tiềm ẩn – trong đó giá tăng do chi phí vận chuyển và hậu cần cao hơn chứ không phải do nhu cầu cao hơn. Khi chi phí vận chuyển hàng hóa toàn cầu trở nên đắt đỏ hơn, thì tầm ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng còn lan ra ngoài lĩnh vực năng lượng, đẩy chi phí trên toàn bộ chuỗi cung ứng tăng cao, đến cả chi phí nông nghiệp và sản xuất cũng tăng.

Tác động khác nhau trên các khu vực khác nhau

Tác động của sự cố gián đoạn ở eo biển Hormuz trên từng khu vực địa lý là vô cùng khác nhau.

Đối với các nền kinh tế lớn phụ thuộc vào nhập khẩu

Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc vẫn chịu ảnh hưởng lớn từ dòng chảy năng lượng Trung Đông nhưng có khả năng dự trữ năng lượng tốt hơn so với hầu hết các nền kinh tế phụ thuộc vào nhập khẩu khác.

• Nhật Bản nhập khẩu khoảng 95% lượng dầu mỏ, trong đó khoảng 70% được vận chuyển qua eo biển Hormuz, nhưng Nhật có trữ lượng dự trữ đủ dùng trong khoảng 254 ngày và có nguồn cung LNG đa dạng, vì còn nhập khẩu từ Úc nữa
• Hàn Quốc phụ thuộc rất nhiều vào dầu thô Trung Đông nhưng vẫn có hệ thống dự trữ khẩn cấp bài bản
• Trung Quốc nhập khẩu khoảng 50% lượng dầu mỏ từ Vùng Vịnh nhưng lại có trữ lượng dầu mỏ chiến lược lớn nhất thế giới

Các biện pháp phòng hộ bài bản này đã giúp giảm bớt áp lực từ những cú sốc ngắn hạn, nhưng không thể loại bỏ hoàn toàn rủi ro do biến động giá dầu toàn cầu gây ra.

Đối với các nền kinh tế có độ nhạy cao

Các nền kinh tế như Ấn Độ, cùng với một số nước ở khu vực Đông Nam Á (gồm Philippines, Thái Lan và Việt Nam) và châu Phi, thường bị tác động nhanh hơn, dẫn đến lạm phát và suy yếu đồng tiền quốc gia nhanh hơn.

• Ấn Độ rất nhạy cảm với giá dầu; chỉ cần giá dầu tăng thêm 10 USD là đã có thể làm trầm trọng thêm cán cân nhập khẩu và gây áp lực lên đồng rupee Ấn Độ
• Khu vực Đông Nam Á (Philippines, Thái Lan, Việt Nam) có kho dự trữ nhiên liệu khá ít và năng lực quản lý của chính phủ khá hạn chế, nên thường sẽ xảy ra lạm phát nhanh hơn
• Một số quốc gia châu Phi còn đang phụ thuộc quá nhiều vào lương thực và nhiên liệu nhập khẩu, năng lực tài chính hạn chế và khả năng tiếp cận nguồn tài chính bên ngoài yếu hơn – khiến những nền kinh tế này dễ bị tổn thương hơn

Vì thế, rủi ro chính nằm ở tốc độ ảnh hưởng của những yếu tố này đến nền kinh tế quốc gia.

Tác động lên thị trường và hệ quả giao dịch

Hiện trạng này định hình lại cách giá các loại tài sản quan trọng phản ứng, với các điểm nghẽn năng lượng đóng vai trò là tín hiệu sớm báo hiệu về sự gián đoạn nguồn cung. Đối với nhà giao dịch, tác động đầu tiên là ở giá dầu, sau đó lan sang các cặp tiền tệ và những lĩnh vực thị trường rộng lớn hơn.

Hàng hóa (Dầu khí)

• Dầu thô Brent rất nhạy cảm với rủi ro địa chính trị, và giá cả ngày càng bị chi phối bởi sự không chắc chắn về tình hình vận chuyển và thời điểm giao hàng

• LNG cũng dễ bị tổn thương do những hạn chế về vận chuyển và cơ sở hạ tầng

Trên thực tế, giá dầu và khí đốt thường biến động mạnh cùng nhau theo kiểu “đỉnh kép” khi các tuyến vận chuyển bị đe dọa hoặc tắc nghẽn.

Tác động lên thị trường tiền tệ

• Đồng USD thường mạnh lên trong thời kỳ bất ổn vì nhà đầu tư có xu hướng chuyển sang các tài sản trú ẩn an toàn
• Các nền kinh tế nhập khẩu năng lượng như Nhật Bản (JPY) và khu vực đồng Euro (EUR) thường suy yếu do chi phí nhập khẩu tăng cao, gây áp lực lên cán cân thương mại
• Tác động khác nhau trên từng lĩnh vực. Ví dụ, ngành năng lượng, quốc phòng và vận tải biển sẽ hoạt động tốt hơn nhờ giá dầu tăng cao và nhu cầu địa chính trị tăng, trong khi các ngành hàng không, du lịch và tiêu dùng lại tụt hậu do chi phí tăng và nhu cầu giảm

Tính biến động đã trở thành một đặc điểm cấu trúc chứ không còn là một giai đoạn tạm thời. Khi các tuyến đường cung ứng năng lượng bị gián đoạn, biến động giá ít bị chi phối bởi lãi suất hơn, mà chủ yếu bị chi phối bởi các hạn chế về hậu cần và dòng chảy năng lượng – khiến giá của nhiều loại tài sản khác nhau điều chỉnh nhanh chóng.

Các kịch bản thị trường khả thi

Kịch bản 1: Ổn định

Nếu tiến trình ngoại giao có thể làm giảm căng thẳng, khiến các tuyến đường vận tải biển được bình thường hóa trở lại, thì khi đó:

• Giá năng lượng giảm vì rủi ro địa chính trị đã thuyên giảm
• Biến động giảm dần theo thời gian

Giá dầu Brent sẽ giảm nhẹ khi rủi ro vận chuyển thuyên giảm, nhưng vẫn sẽ nhạy cảm với những diễn biến mới.

Mẹo

Hai cụm từ “dàn xếp nợ” và “hợp nhất nợ” thường được sử dụng thay thế cho nhau, nhưng thực chất chúng không giống nhau. Dàn xếp nợ là thương lượng để giảm khoản nợ xuống thấp hơn số tiền bạn nợ, thường là với sự trợ giúp của bên thứ ba như công ty hỗ trợ dàn xếp nợ. Dàn xếp nợ rủi ro hơn nhiều so với hợp nhất nợ và có thể gây tổn hại nghiêm trọng đến điểm tín dụng của bạn.

Kịch bản 2: Gián đoạn kéo dài

Phù hợp với các kịch bản như sau:

• Giá dầu vẫn duy trì ở mức cao hơn so với mức trung bình lịch sử
• Lạm phát vẫn dai dẳng và tăng trưởng kinh tế giảm sút

Giá dầu vẫn duy trì ở mức cao vì chi phí vận chuyển và bảo hiểm cao, cùng với đó là áp lực liên tục lên nhu cầu và giá cả không đồng đều giữa các khu vực địa lý.

Những phản ứng thị trường này là một mô hình phổ biến đối với các hàng hóa được giao dịch nhiều nhất trên toàn cầu – nơi cung cầu biến động không ngừng và chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố địa chính trị, có thể gây ra những biến động giá rất lớn.

Kịch bản 3: Leo thang căng thẳng nghiêm trọng

Sự gián đoạn sâu rộng hơn có thể dẫn đến:

• Giá dầu tăng vọt và chỉ số chứng khoán giảm mạnh
• Các nước phối hợp xả kho dầu khí để hạ nhiệt giá năng lượng và nhu cầu về tài sản trú ẩn an toàn tăng cao

Việc các tuyến đường cung ứng năng lượng bị gián đoạn trầm trọng sẽ gây ra hiện tượng điều chỉnh giá trên diện rộng. Khi đó các nước có thể sẽ phối hợp xả kho dầu khí để hạ nhiệt giá năng lượng nhưng đó chỉ là giải pháp khẩn cấp tạm thời,  không thể giải quyết dứt điểm cú sốc.

Ý nghĩa đối với thị trường toàn cầu

Thị trường toàn cầu ngày nay định giá rủi ro dựa trên độ tin cậy của việc vận chuyển năng lượng và hàng hóa, chứ không chỉ dựa trên điều kiện cung ứng cơ bản. Trọng tâm đang dịch chuyển sang khả năng tiếp cận, thời gian và sự ổn định địa chính trị. Gián đoạn nếu xảy ra sẽ tác động đến dòng chảy thương mại toàn cầu và các điều kiện tài chính. Kết quả là, các cú sốc ngày càng khó hấp thụ và khó khắc phục hơn, khiến tính biến động trở thành đặc điểm dai dẳng chứ không phải tạm thời.

Cùng nhà giao dịch vượt qua biến động thị trường

Khi thị trường ngày càng nhạy cảm với những gián đoạn xảy ra trên các tuyến đường vận chuyển năng lượng quan trọng như eo biển Hormuz, nhà giao dịch đang phải đối mặt với những phản ứng giá nhanh hơn trên thị trường dầu mỏ, tiền tệ và chỉ số – khiến việc theo dõi dòng chảy năng lượng, diễn biến địa chính trị và các thông tin kinh tế vĩ mô theo thời gian thực trở nên quan trọng hơn bao giờ hết, để có thể hiểu được ý nghĩa của sự biến động và hướng đi của thị trường. ATFX mang đến những tin tức và phân tích thị trường mới nhất về giá dầu, các cặp tiền ngoại hối và chỉ số toàn cầu. Trading Central sẽ cung cấp các công cụ hữu ích về mô hình kỹ thuật và hỗ trợ bạn giao dịch, ngoài ra chúng tôi còn có các tài liệu đào tạo để bạn nâng cao kiến thức giao dịch. Hãy theo dõi ấn bản Tạp chí Nhà giao dịch Quý 2 mới nhất của chúng tôi để hiểu sâu hơn về thị trường năng lượng, những thay đổi vĩ mô và môi trường rủi ro toàn cầu. Để có hiểu biết sâu sắc hơn về thị trường dầu mỏ, hãy tìm đọc ấn bản thị trường dầu mỏ của chúng tôi.